Ieder jaar vanaf april-mei start het tornado seizoen in de Verenigde Staten van America. Tornado’s komen met name, of alleen, voor aan de oostkant van de Rocky Mountains en ten westen van de Appalachen. En dat is niet zonder reden. Afgelopen maandag nog heeft een grote tornado huis gehouden in Moore – Oklahoma, reeds besproken door Frederic. Om tot een tornado te komen dienen er perfecte omstandigheden te zijn. Het is niet makkelijk om snel en eenvoudig uit te leggen hoe een tornado ontstaat. Toch is het niet heel erg lastig.

Tornado Alley

Ten oosten van de Rocky Moutains en ten westen van de Appalachen liggen “the great plains”. Dit is een gebied in de USA met uitgebreide vlaktes, waar over het algemeen graan en mais wordt verbouwd. Het gebied is zeer dun bevolkt, op de grote steden na, en de meeste dorpjes bestaan uit niet meer dan een paar boerderijen, graanschuren en kroegjes. Stadjes waar je snel in slaap valt. Toch worden deze kleine plaatsjes druk bezocht in de maanden april, mei en juni. Alles hangt samen met dat ene fenomenale natuurverschijnsel.

De anatomie van een Supercel

Aan het eind van de winter, als het noordelijk halfrond begint op te warmen, komen diverse luchtstromen bij elkaar waardoor tornado’s zich vormen. Koude lucht vanuit Canada, warme vochtige lucht vanuit de Golf van Mexico en droge gematigde lucht vanuit de Rocky Mountains doen de atmosfeer zwellen. Hierdoor ontstaan zogenaamde wall clouds of supercells. Er kunnen tornado’s ontwikkelen door het draaien van de volledige bui (mesocycloon), maar ook door buienwolken die niet roteren. Deze zijn niet zo krachtig als een mesocycloon en worden vaak genoemd als windhoos. Die kunnen zich ook voordoen en Nederland en België.

Een tornado is een zware onweerswolk waaruit een kolom roterende lucht ‘uitzakt’ tot op de grond. Omdat de windsnelheden in deze kolom erg hoog zijn richt zo’n tornado altijd erg veel schade aan. De gemiddelde breedte is zo’n 150 meter, maar die kan variëren tussen tien meter en anderhalve kilometer. Tornado’s van meer dan 2 kilometer zijn een  uitzondering. Een tornado legt gemiddeld 8 kilometer af. Echter, hun pad is zelden langer dan 20 kilometer. De Tri State Tornado (Missouri – Illinois – Indiana) op 18 maart 1925 had echter een pad van 352 kilometer. Dat is een absoluut record.  Dit is ook de meest dodelijke tornado in de geschiedenis van de USA met meer dan 300 doden.

Het begint allemaal met een inversie: een onderliggende warme vochtige luchtlaag en een bovenliggende koude droge luchtlaag. De warme lucht wil eigenlijk opstijgen boven de koude lucht, maar er is een evenwicht. Normaal zou er een geleidelijke daling van temperatuur met de hoogte zijn, maar op een warme dag heeft de zon de aarde de hele dag opgewarmd, zodat vlak boven de aarde warme en vochtige lucht overheerst. Aan het eind van die dag is de afkoeling begonnen en zo ontstaat deze inversie. Doordat de lucht erg vochtig is (denk aan de stroming vanuit het zuiden) is de CAPE erg hoog. Het koude element vanuit het  noorden op hoogte zorgt dan voor een grote (lees: negatieve) Lift index. Wanneer de inversie een storing tegenkomt, wordt het evenwicht verstoord en kan de onderliggende warme lucht plotseling naar boven doorbreken. Door de erg grote temperatuurverschillen zal de warme lucht snel opstijgen en de koudere lucht snel dalen. Door die stijgende warme lucht ontstaat een reusachtige wolk (condensatie) die wel vijftien kilometer hoog kan zijn. Als zo’n onweerswolk goed georganiseerd is, zodat er maar één stijgende en één dalende luchtstroom is in plaats van een heleboel verschillende windsnelheden en richtingen, wordt dat een Supercel genoemd. De luchtstromen draaien dan zo om elkaar heen dat er in eerste instantie een horizontale roterende kolom ontstaat. Als deze kolom een sterk stijgende warme luchtstroom ontmoet, wordt die als het ware overeind gezet waardoor er een verticale kolom ontstaat.

De kolom is nog erg breed en in het midden heerst lage druk. De warme vochtige lucht wordt daardoor naar binnen gezogen. Doordat de kolom steeds smaller wordt, neemt de snelheid toe. Met een duur woord heet dat “impulsmoment”. Als er (nog) geen condensatie heeft plaatsgevonden dan is de verticale luchtkolom nog onzichtbaar. Het enige waardoor je kan zien dat er hoge windsnelheden plaatsvinden is de stof die in het rond geblazen wordt. De tornado is geboren maar nog niet zichtbaar. Laag bij de grond heerst nog steeds de warme lucht. In het centrum van de Supercel gaat de luchtdruk razendsnel omlaag zodat de bovenhangende koude lucht naar buiten geslingerd wordt. Hierdoor ontstaat condensatie van waterdamp en de zichtbare tornado “zakt” als het ware naar het aardoppervlak.

Het pad van een tornado dwars door een woonwijk.

 Slachtoffers

Helaas vallen er door dit natuurgeweld ook vele slachtoffers. Is dat raar? Aan de ene kant wel. Veel huizen, boerderijen en schuren worden gebouwd van hout ipv beton of ander stevig materiaal. Wellicht hebben de bewoners van Tornado Alley te veel ervaring met de tornado’s om dure geldverslindende stenen en betonnen huizen te bouwen. Hout zal wellicht dan goedkoper zijn en makkelijker om mee te herbouwen zodat een huis weer sneller is opgebouwd. Een huis van beton of steen is natuurlijk veel steviger. Maar bij een T3 tornado of hoger ( F5 -maximale kracht – the finger of God) blijft niets overeind staan. Die komen echter zeer zelden voor.

Indeling

Net als windsnelheden (beaufort) worden tornado’s ook gerangschikt in categoriën: De schaal van Fujita. De kracht van een tornado wordt weergegeven aan de hand van de Fujita schaal. Deze schaal gaat van F0 tot F5 en zegt iets over gemiddelde windsnelheden die tussen 60 en 500 kilometer per uur liggen. Deze snelheden zijn geschat, omdat het erg moeilijk is om in een tornado te meten. Meestal wordt de schaal van tornado bepaald uit de mate van vernieling. F1 staat dan voor schade zoals afgebroken takjes, terwijl een F5 tornado auto’s over een afstand van honderd meter kan wegslingeren en huizen uit hun stevige fundamenten kan trekken.

F0 64 – 117 km/u
F1 118 – 180 km/u
F2 181 – 251 km/u
F3 252 – 330 km/u
F4 331 – 417 km/u
F5

418 – 512 km/u

 Per 1 februari 2007 in de USA en per 1 april 2013 in Canada wordt echter gewerkt met de Enhanced Fujita Scale. Deze vernieuwde schaal wordt gebruikt naar aanleiding van de mate van de ravage die wordt aangericht. Een F5 tornado kan dus voorkomen bij een rotatiesnelheid van 322 kmh, waar dit in de oude schaal nog 418 kmh was.

Andere vormen

Een zogenaamde dustdevil

Gelukkig komen hele zware tornado’s niet voor in onze gebieden. Wel is er een ogenschijnlijke F4 tornado waargenomen , jaren geleden (1925), in Borculo. Over deze gebeurtenis is zelfs een museum ingericht. En op Pukkelpop in 2011 is er ook een tornado waargenomen. Specifieke gegevens over de kracht van deze tornado ontbreken. Deze valwind heeft ook veel slachtoffers geëist. Wel worden er windhozen en waterhozen regelmatig waargenomen in het zomerseizoen. Zelf heb ik diverse “dust devils” waargenomen toen ik vorig jaar op vakantie was in Tanzania. Sterker nog: bij het fotograferen van diverse zebra’s in de Ngorongoro krater zat ik er midden in. Best vreemd. Een stevige storm van 10 seconden en dan is alles voorbij. En de dieren? Die zijn het gewoon en merken er niets van.

 [dc_slider slider=”16418″ captions=”true”]In de USA komen veel verschillende tornado’s voor en alle maten en kleuren. De kleuren worden gevormd door de grond waar ze overheen trekken. Door de combinatie van  condensatie en de stof die wordt aangezogen kleuren de tornado’s rood, zwart of wit. Ook zijn er diverse breedtes. Een Wedge Tornado heeft een brede basis terwijl een Rope Tornado erg smal is. Een Multipel Vortex Tornado kan ook bestaan. Dit zijn 2 tornado’s die om elkaar heen draaien.

Statistieken

De bovenstaande kaart geeft aan in welke staten de meeste zware tornado’s voor komen. Dit zijn gemiddelden. Er zijn namelijk diverse feiten bekend die duiden op andere data. Met name data van tornado’s die niet in de USA hebben huisgehouden. Wist je namelijk dat de dodelijkste tornado in Bangladesh heeft plaatsgevonden? Op 26 april 1989 stierven daar meer dan 1300 mensen door een zeldzame F5 tornado. De grootste outbreak ooit heeft ook niet in de USA plaatsgevonden maar in Canada op 3 en 4 april 1974. Binnen 18 uur meer dan 148 tornado’s. Vijf hadden F5 intensiteit en vijfentwintig F4 intensiteit. Met meer dan 16 tornado’s die tegelijkertijd de grond raakte. In de USA is het record van 358 tornado’s in drie dagen (25-28 april 2011). Over het algemeen F0-F3 intensiteit.

Hoe triest is de balans indien er een F4-F5 tornado recht over je woonwijk trekt, en dan weet dat dit slecht 1% is van het aantal tornado’s dat jaarlijks voorkomt. De bovenstaande kaart geeft de statistieken weer van 1990 tot 2007.

[dc_slider slider=”16528″ captions=”true”] Tot slot gaan we nog één keer terug naar Moore in Oklahoma. Er komen steeds meer feiten en foto’s naar boven omtrent deze mega tornado. Een tornado is een heel mooi en uniek natuur verschijnsel. Helaas ook vaak met dodelijke gevolgen. En als je e.e.a. overleeft, dan ben je waarschijnlijk alles kwijt zodra er een zware tornado over je hoofd trekt. Op het internet staan legio websites waar je informatie vindt over dit weersverschijnsel. Weather.com heeft zelfs een aparte Tornado Central pagina. Zie ook deze slideshow met meer dan 200 foto’s.


Ronaldo

Ronaldo: Geboren in 1968, Amsterdammer maar voornamelijk Purmerender. Trotse vader van Mikey en trotse WSWM weerman. All season freak maar voornamelijk winter. Skiën, fietsen en voetbal. Absolute levensgenieter & traveler! USA & Afrika maar zeker ook verrassend mooi Canada.

9 reacties

Geef een antwoord

Avatar plaatshouder

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.